Birleşik ve türemiş yapılı fiil nedir?

Birleşik ve türemiş yapılı fiiller, Türkçede dilin zenginliğini artıran önemli unsurlardır. Türemiş yapılı fiiller, kök fiillerin çeşitli yapım ekleri ile dönüşüme uğraması sonucu ortaya çıkar. Birleşik yapılı fiiller ise, birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmasıyla meydana gelir. Bu iki yapı, dil bilgisi açısından farklılıklar gösterse de, günlük iletişimde ve edebi eserlerde sıkça rastlanan kavramlardır.

Türemiş yapılı fiil, bir ya da birden fazla yapım eki almış fiillerdir. İki şekilde oluşurlar:

Birleşik yapılı fiil ise, yeni bir eylemi karşılamak üzere, en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan fiillerdir. Üç grupta incelenir:

1. İsimden türemiş fiiller: İsim veya isim soylu sözcüklere yapım eki getirilerek türetilir. Örnek: "gözle-, azal-, kana-, benimse-".
2. Fiilden türemiş fiiller: Fiil kök veya gövdelerine yapım eki getirilerek türetilir. Örnek: "sev – il – ir".

1. Kurallı birleşik fiiller: İki fiilin belli kurallara göre birleşmesiyle oluşur. Örnek: "yapabil-, geliver-".
2. Yardımcı eylemle yapılan birleşik fiiller: İsim soylu sözcüklerden sonra gelen "etmek, olmak, eylemek, kılmak" yardımcı eylemlerinin kendisinden önceki isimle birleşmesiyle oluşur. Örnek: "sevdiğim için bu mesleği tercih ettim".
3. Deyimleşmiş (anlamca kaynaşmış) birleşik fiiller: En az iki sözcüğün genelde gerçek anlamından uzaklaşarak kaynaşmasıyla oluşur. Örnek: "küplere binmek".